ПОГЛЕДИ
Дискусије су закључане и архивиране, због застарелог софтвера. Садржај је доступан за читање, а позивамо Вас да се прикључите новом форуму ''Погледа'', кликом на линк ФОРУМ у врху ове странице
 
 FAQFAQ   SearchSearch   MemberlistMemberlist   UsergroupsUsergroups   RegisterRegister 
 ProfileProfile   Login to check your private messagesLogin to check your private messages   LoginLogin 

Некадашње Српске Оазе

 
This forum is locked you cannot post, reply to or edit topics   This topic is locked you cannot edit posts or make replies    ПОГЛЕДИ Forum Index -> Српска емиграција
View previous topic :: View next topic  
Author Message
Гост Захумље
Guest





PostPosted: Tue Apr 26, 2005 6:17 pm    Post subject: Некадашње Српске Оазе Reply with quote

Sent Andreja: obistinilo se prorocanstvo Jakova Ignjatovica
Srpski jezik govori jos oko sezdesetak dusa
Sta je ostalo od nekadasnje srpske oaze - samo troje sentandrejske dece pohadja Srpsku osnovnu skolu i gimnaziju u Budimpesti


"Tako se radujem sto sam se rodio u Sent Andreji, u ovoj maloj srpskoj oazi", pisao je znameniti knjizevnik srpskog realizma Jasa Ignjatovic, rodjen 1822. godine, a koji je ostavio najupecatljivija svedocanstva o sugradjanima u ovom gradu na jugu Madjarske. Pisac "Vecitog mladozenje" i "Vase Respekta", kao i mnogih drugih dela, smatrao je da je "Sent Andreja, komad srpske povesnice i kulture, zasluzila veciti spomen u Srpstvu". Pristigli u vreme Velike seobe 1690, s patrijarhom Arsenijem Trecim Carnojevicem, Srbi su ovde pustili korene i proslavili Sent Andreju, ali je vrtlog istorijskih okolnosti ucinio svoje. Pokazalo se da je divni pisac bio i pravi prorok:

"I kad u Sent Andreji jednom nestane Srba, a jedared ce ih nestati, onda ce im obronci divnih planina biti grob, mirisno zelenilo pokrov, zvuk zvona njihovih hramova pratice ih u vecnost..."

Cuvaju korene

Pevacko drustvo "Javor", ciji su èlanovi uglavnom stariji Srbi iz Sent Andreje i okolnih mesta Pomaza, Cobenca i Kalaza, neguje srpsku duhovnu muziku, dok se srpska kola igraju u kulturno-umetnickim drustvima "Taban" u Budimpesta" i "Opanci" u Pomazu. Sentandrejski srpski klub, koji gaji kulturnu tradiciju, ima na raspolaganje vremesnu vilu u kojoj vodi i letnju Srpsku likovnu koloniju.

Ignjatovic je umro u Novom Sadu, pre 116 godina, a u rodnoj varosi na njega podsecaju dvojezicna spomen-tabla na rodnoj kuci, ulica nazvana njegovim imenom i bista podignuta 1977. godine. Jasa nemo, iz neposredne blizine, gleda Ciprovacku crkvu, koja je posle Prvog svetskog rata prodata katolicima, a ikonostas prenet u Prizren u crkvu Bogorodice Ljeviske. Ostali su Srbi, jer ih je bivalo sve manje, i bez drugih crkava - Opovacka je 1914. prodata reformatorima, a Zbesku je nakon Drugog svetskog rata otkupila Rimokatolicka crkvena zajednica.

U Sent Andreji danas ima veoma malo Srba. Maternjim jezikom u varosi govori jedva sezdesetak dusa. Zahvaljujuci srpsko-madjarskim rodbinskim vezama, mozda su nesto i brojniji. Vise ih ima u susednom Pomazu, a u celoj Madjarskoj, "najvise" Srba, starosedelaca i novodoslih, ima u Budimpesti! Jedino mesto s vecinskim srpskim zivljem je Lovra: prema poslednjem popisu ukupno 176.

Poslasticarnica "Savic"

Dvojezicnu spomen-tablu dobila je pre cetiri godine i kuca u kojoj je ziveo Srbin Evgenije Dumca, prvi, pune cetiri decenije gradonacelnik Sent Andreje. Cirilica prodire i na privatnu inicijativu, a ne samo na zvanicnim dvojezicnim tablama koje treba da podsete na vekovno prisustvo Srba u varosi. Uz madjarski naziv jedne od najlepsih poslasticarnica u Sen Andreji, u Ulici Evgenija Dumce, koju je davno otvorila porodica Savic, njeni potomci, iako ne znaju srpski, postavili su cirilicnu tablu.

Do pre neku godinu, jedna generacija sentandrejske dece razlicitog uzrasta ucila je srpski u dopunskoj nastavi, ali ih je ove godine samo troje. U Srpsku osnovnu skolu i gimnaziju, na Trgu ruza u Budimpesti, dovozi ih, kao i djake iz Cobanca, Pomaza i Kalaza, skolski autobus. Ta gimnazija je jedina srednjoskolska ustanova Srba u Madjarskoj. Sent Andreja je sediste Budimske eparhije Srpske pravoslavne crkve, a vladika budimski Lukijan je i administrator Temisvarske eparhije. Uz eparhiju su Muzej, Biblioteka i Arhiv, cija je delatnost od neprocenjivog znacaja za Srbe na ovim prostorima.

Kuce - orijentiri

Kuce Margaritovica, Maksimovica, Milica, Nikolica i drugih nekada uglednih sentandrejskih domacina i danas su glavni orijentiri u varosi. Srpski domacini u Sent Andreji proslavili su se zahvaljujuci vinogradarstvu i zanatstvu, u prvom redu izradi platna i sukna, a i kao preduzimljivi trgovci.


Saborna crkva Uspenja presvete Bogorodice, ili Beogradska, jedina je u kojoj se redovno drzi sluzba u Sant Andreji, dok se u Preobrazenjskoj Srbi iz Sen Andreje i drugih mesta u Masjarskoj okupljaju za hramovnu slavu 19. avgusta, jer je Preobrazenje i slava sentandrejskih Srba!


Trg Tihomira Vujicica, nazvan po poznatom srpskom kompozitoru iz Madjarske, jedini je od sentandrejskih trgova i ulica ispisan dvojezicnim natpisima! Gradski oci su jos pre nekoliko godina trg sa krstom cara Lazara nazvali po ovom srpskom vladaru, a sada su obecali da ce uskoro i on i Trg Vuka Karadzica, kao i ulice Srpska, Jakova Ignjatovica, Evgenija Dumce i jos neke, dobiti dvojezicne table.

Bogata zaostavstina

Na glavnom varoskom trgu stoji Srpski esnafski krst podignut 1763. godine zaslugom Srpskog privilegovanog sentandrejskog trgovackog drustva, osnovanog 1698. godine. Napravljen od rumenog mermera, bogate rokoko rezbarije i sa ukrasima od kovanog gvozdja, pod zastitom je Uneska kao spomenik svetske kulturne bastine! Krst cara Lazara, Tabacki krst i Krst vinogradara, samo su deo bogate zaostavstine Srba u Sent Andreji iz koje su bogati srpski trgovci imali jake veze sa Lajpcigom, Drezdenom, Becom, Trstom, Rijekom, Beogradom...

Izvor: internet grupa "Postojbina" http://groups.yahoo.com/group/Postojbina/ ,

kontakt - postojbina@yahoo.groups.com
Back to top Podeli na facebook
Бокељ



Joined: 07 Aug 2009
Posts: 1352

PostPosted: Sat Nov 28, 2009 10:55 am    Post subject: Reply with quote

--------------------------------------------------------------------------------

Madjarska
Doseljavanje Srba na teritoriju danasnje Madjarske vremenski je tesko odrediti. Naime, Srbi su kao autohtono stanovnistvo na tim prostorima vech bili i u vreme velike seobe Srba na Sever pod vodjstvom Arsenija III Carnojevicha u poslednjoj deceniji XVII veka. Vech tada, oni su u nekim mestima imali svoju crkvu, skole i druge organizacije (Pavlovich, 1991). Nakon toga nastaje niz spomenika kulture koji su i danas sacuvani. "Vanredno lepi hramovi, zidani obicno u perfektnom baroku, u Budimu, Sentandreji, Pom azu, Srpskom Kovinu, Segedinu i drugim srpskim naseljima, nemi su svedoci nekadasnje velicine srpstva u Ugarskoj" (Trnjegorski, 1938). Vredni su paznje spomenici iz srpske bastine na teritoriji danasnje Madjarske:

- srpska pravoslavna crkva u Srpskom Kovinu 40 km juznije od Budimpeste na Cepelskom ostrvu, sagradjena 1487. godine;

- manastir Grabovac na jugu Madjarske, osnovan 1587. godine;

- arhitektonski kompleks gradicha Sent Andreja iz XVIII veka sa sedam baroknih crkava;

- crkveno-umetnicka zbirka Budimske eparhije Srpske pravoslavne crkve u Sent Andreji sa izuzetno bogatim izlozbenim i arhivskim materijalom;

- Matica srpska, prva srpska naucno-kulturna, ustanova osnovana 1826. godine u Pesti;

- prva uciteljska skola kod Srba, osnovana je i radila u Sent Andreji; i

- zaduzbina Save Popovicha Tekelije - cuveni Tekelijanum, osnovan 1838. godine ("Srpske narodne novine", septembar 1992).

Raspadom do tada mochne Austro-Ugarske imperije nakon zavrsetka Prvog svetskog rata, veliki broj Srba se prikljucuje zemlji matici, ali je jedan broj ostao u Madjarskoj kao sto je dosta veliki broj Madjara ostao da zivi u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. Prema sluzbenoj madjarskoj statistici, nakon plebiscita odrzanog 1921. godine u Madjarskoj je ostalo ukupno 81.816 stanovnika "slovenske narodnosti", od cega 60.092 Hrvata, 17.132 Srba i 4.592 Slovenaca (Trnjegorski, 1938). Prema nekim procenama, broj S rba u Madjarskoj bio je i vechi. Jer, prema popisu stanovnistva iz 1910. godine na teritoriji danasnje Madjarske ziveli su, pored ostalih, 40.000 Bunjevaca i 27.000 Srba (Trnjegorski, 1938). Medjutim, znacajnije od toga je sto se broj Srba u ovoj zemlji neprekidno smanjuje.

Kretanje broja Srba u Madjarskoj nakon zavrsetka Prvog svetskog rata izgledalo je, dakle, ovako: 1920 - 17.132 lica; 1949 - 5.158; 1960 - 4.583; 1970 - 12.235; 1980 - 2.805 da bi se u 1990. godini nesto povechao na 2.905 lica.

Uzroci smanjenja broja Srba u ovoj susednoj zemlji su brojni, ali ovde che biti navedeni samo neki. Srbi zive znatnim delom u slabije razvijenim poljoprivrednim podrucjima i teritorijalno su rasuti u juznom delu Madjarske. Uglavnom zive u mesanim naseljima. Asimilacija, slabljenje ili cak gubljenje narodnosne svesti kod jednog dela srpskog zivlja ubrzani su urbanizacijom. S tim u vezi su i napustanje zavicaja, tj. migracije u gradove i napustanje manjinskih zajednica, mesani brakovi, nizak natalitet manjina ca, nepovoljno stanje nastave na maternjem jeziku i drugi (Vajs, 1990; Krivokapich, 1992).

Polozaj manjina u Madjarskoj pre Drugog svetskog rata bio je veoma nepovoljan. U vreme Hortijevog rezima politika je bila usmerena u pravcu nestanka etnickih manjina i stvaranja jedinstvenog madjarskog naroda. Stoga, ne samo da manjinama nisu pruzena nikakva posebna prava radi ocuvanja njihovog nacionalnog identiteta, vech su preduzimane razne mere u cilju ubrzanja madjarizacije manjinskog stanovnistva. Dakle, nisu pruzeni elementarni uslovi za negovanje jezika i kulture, a izvrsena je i kolonizacija Madjar a u krajeve gde su bile koncentrisane nacionalne manjine. S takvom politikom je nastavljeno i nakon kapitulacije Kraljevine Jugoslavije i aneksije delova njene teritorije od strane Madjarske. Za vreme Drugog svetskog rata Srbi u Madjarskoj, narocito oni koji su ziveli blizu granice prema Jugoslaviji, bili su izlozeni raznim pritiscima i proganjanju (cak je 12. aprila 1941. godine ubijen pravoslavni svestenik Milos Apich u pogranicnom mestu Santovu).

Zavrsetkom Drugog svetskog rata, cinilo se da su za manjine u ovoj zemlji nastupili bolji dani. Godine 1946, vlada donosi Uredbu o obrazovanju ucenika pripadnika manjina na jeziku narodnosti. Drzava je preuzela na sebe obavezu finansiranja tog skolovanja. Oktobra 1946. godine poceo je da izlazi i nedeljnik "Nase novine" na srpsko-hrvatskom jeziku. Skolske 1946/47 godine nastava na srpsko-hvratskom jeziku se odvijala u 28 skola, a u dodatnih 25 skola jezik se ucio kao poseban predmet (Krivokapich, 1992). Ist o tako, na parlamentarnim izborima 1947. godine srpska, hrvatska i slovenacka manjina po prvi put u svojoj istoriji dobile su svog zajednickog narodnog poslanika. To je bio Anton Rob. Te iste godine je od dotadasnje juznoslovenske sekcije Antifasistickog fronta Slovena u Madjarskoj nastao Demokratski savez Juznih Slovena u Madjarskoj (DSJS). Naglasak u njegovoj aktivnosti bio je na politicko-vaspitnom i kulturno-prosvetnom radu. Medjutim, zloglasna rezolucija Informbiroa od 28. juna 1948. godine oznacila je pocetak perioda u kome su dramaticno pogorsani odnosi izmedju Madjarske i Jugoslavije i time i pocetak represija prema jugoslovenskim nacionalnim manjinama, pa su im uskrachena elementarna ljudska, kulturna i druga prava. Manjinci su hapseni, izvodjeni na montirane sudske procese, maltretirani, otpustani s posla, nasilno preseljavani iz pogranicnih oblasti u druge delove Madjarske. Zato je doslo i do naglog smanjenja broja skola sa nastavom na srpsko-hrvatskom jeziku. Rad DSJS je skoro sasvim zamro jer je njegovo rukovodstvo prebeglo u Jugoslaviju ili je uhapseno.

Iako su Ustavom iz 1949. godine pripadnicima etnickih manjina garantovana sva prava, ukljucujuchi pravo skolovanja na maternjem jeziku i pravo negovanja nacionalne kulture, kada je rec o jugoslovenskim manjinama, dugo je postojala diskriminacija prema njima. To je, konacno, imalo uticaja i na ispoljavanje nacionalnog identiteta i izjasnjavanje o pripadnosti nekoj manjini, osobito srpskoj. Tako, prema popisu stanovnistva iz 1949. godine, u Madjarskoj je registrovano svega 5.158 Srba. Mada normalizacija medju sobnih odnosa Madjarske i Jugoslavije, posle 1955. godine, donosi postepeno poboljsanje polozaja srpske manjine u toj zemlji i njeno izjednacavanje u pravima sa drugim etnickim manjinama, tendencija asimilacije se nastavlja. Tome je doprinela i kolektivizacija poljoprivrede koja je izvrsena izmedju 1958. i 1961. godine, buduchi da je veliki broj manjinskog stanovnistva raseljen. Skolske 1971/72. godine u Madjarskoj je registrovano svega 8 skola u kojima se nastava izvodila na srpsko-hrvatskom jeziku.

Problem manjina u Madjarskoj ima, kako isticu njeni zvanicni predstavnici, "dve strane iste medalje": nacionalne manjine koje zive na njenoj teritoriji i madjarska manjina koja zivi u susednim zemljama. Ovde je rec, pre svega, o srpskoj manjini u Madjarskoj. Prema rezultatima popisa stanovnistva Madjarske iz 1990. godine, ukupan broj stanovnika je 10,374.823. Od toga, 97,7% (odnosno 10,142.072) su Madjari. Najbrojnije manjinske grupe su Romi (142.683), Nemci (30.824), Hrvati (13.570), Rumuni (10.740) i Sl ovaci (10.459). Srpska manjina je, prema popisu stanovnistva iz 1990. godina, brojala svega 2.905. Medjutim, prema procenama etnickih organizacija, u Madjarskoj zivi 500 hiljada Roma i 200 do 220 hiljada Nemaca, ali i 5 hiljada Srba. Vechina Srba u Madjarskoj je, ipak, koncentrisana u 19 naselja. Sedam u Pesti, sest u Baranji, cetiri u Congradu i po jedno Bekesu i Tolni (Krivokapich, 1992).

Madjarska je nacionalno homogena zajednica, posebno ako se ima u vidu cinjenica da je broj nacionalnih i drugih manjina, primenom odredjene definicije, minimiziran. Prema ocenama Sluzbe za nacionalne i etnicke manjine u Madjarskoj, ekonomska integracija manjina je, sa izuzetkom Roma, zavrsena. Medjutim, nacionalne manjine pretezno zive na selu i angazovane su uglavnom u poljoprivrednim aktivnostima. Ono sto je nepovoljno jeste cinjenica da su one rasejane po celoj teritoriji Madjarske, pa su izlozene proce su asimilacije.

Principi za regulisanje prava nacionalnih i etnickih manjina su sadrzani u Ustavu Madjarske. Ipak, polozaj i prava nacionalnih i drugih manjina se moraju urediti zakonom. Procedura donosenja zakona o manjinama u Madjarskoj trajala je cetiri godine. Izradjeno je devet verzija, tako da je Zakon o pravima nacionalnih manjina donesen tek jula 1993. godine. Garantuje se slobodno korischenje maternjeg jezika, pravo na obrazovanje na maternjem jeziku, kao i pravo na negovanje nacionalne kulture. Pored osnovnih skola, u Madjarskoj se nastava izvodi i na jezicima manjina i to u 8 gimnazija (tri na nemackom, dve na srpsko-hrvatskom: u Budimpesti i Pecuju, dve na slovackom i jedna na rumunskom jeziku). Isto tako, nacionalne manjine imaju svoje listove, radio i TV programe. U negovanju nacionalne kulture Srba u Madjarskoj, pored skola o kojima je bilo reci, znacajnu ulogu ima Srpska pravoslavna crkva, pozorista, klubovi i folklorne druzine. Pored lista "Narodne novine", postoji radio program na srpskom jeziku Radio Pe cuja i Radio Budimpeste. Prema tome, Madjarska - koja nema probleme sa nacionalnim manjinama unutar zemlje - zainteresovana je za svoje manjine u Rumuniji, Slovackoj i Jugoslaviji i cesto istice da nije u dovoljnoj meri regulisan njihov polozaj.

S obzirom na broj, pripadnici srpske manjine u Madjarskoj nisu u prilici da u punom obimu ostvaruju sve ono sto im je garantovano Ustavom i drugim propisima koji uredjuju prava nacionalnih manjina. Na primer, funkcije u politici, upravi i drugde najcesche im nisu dostupne. Ipak, pripadnik srpske nacionalne manjine, Milenko Pejak, izabran je za clana madjarskog Parlamenta.

Godine 1989, DSJS je razgradjen tako da su pocetkom naredne godine osnovani Srpski demokratski savez i Demokratski savez Hrvata u Madjarskoj. Kada je 1990. godine osnovan Srpski demokratski savez, pise Petar Lastich ("Srpske narodne novine"), srpsko skolstvo se vech nalazilo u ocajnom stanju sa tendencijom daljeg propadanja. U celoj Madjarskoj nije bilo nijedne srpske osnovne ni srednje skole, niti je bilo ijedne skole sa srpskim nastavnim jezikom, niti je bilo ijedne pravno samostalne skole za srpsku decu. U Batanji je radila zajednicka srpsko-rumunska skola s veoma malim brojem dece i tendencijom da od dvojezicne postane skola u kojoj se srpski jezik predaje samo kao jedan od predmeta, dok bi se ostala nastava izvodila na madjarskom jeziku. Medjutim, zahvaljujuchi aktivnosti clanova Saveza, danas je situacija izmenjena. Sada vech imaju dve samostalne srpske skolske ustanove u Madjarskoj. U Batanji je srpska skola odvojena od rumunske, i 1993. godini proslavila je 200-tu godisnjicu osnivanja. Na celu ove sko le se nalazi agilna direktorka, Kristina Rodzkov, te je primetan i blagi porast upisane dece kao i kvaliteta nastave. U Budimpesti je takodje odvojena srpska od hrvatske skole uz obechanje nadleznih vlasti da che skolska zgrada pripasti srpskoj ustanovi. Direktor srpske skole u Budimpesti je Bojana Coban-Simich. Nastavnicki kadar i nastavna sredstva su popunjena iz Srbije. Srpski demokratski savez vode Milan Nedeljkov, predsednik, i Petar Lastich, potpredsednik. Uz njih su i aktivisti Borivoje Rus, LJubomi r Aleksov, Ivan Golub, Miroslav Rockov, Mihajlo Krunich, Dimitrije Zivich, Stevan Hajdzan, Jelica Japich, Stevan Popovich, Vojislav Lastich, Bojana Coban-Simich i Cedomir Adamov.

Stojan Vujicich je jedno od najpoznatijih imena medju Srbima u Madjarskoj koji rade u oblasti kulture. Gospodin Vujicich je dobio orden "Krst za zasluge" od predesednika Madjarske Genca za plodno stvaralastvo, ali i za mukotrpni rad na otvaranju Srpske crkveno-umetnicke i naucne zbirke u Sent Andreji. Vujicich je pesnik i naucni saradnik Madjarske akademije nauka. Poznate su i srpske biblioteke u Madjarskoj sa znacajnim fondovima knjiga, u sledechim mestima - Lovra, Cip, Pomaz, Bata, Cobanac, Kalaz, Batanja , Canad, Novi Sentivan, Deska i Segedin.

Budimska eparhija, s episkopskim sedistem u Sent Andreji, teritorijalno se poklapa sa prostorom koji danas obuhvata Madjarska, te shodno tome, pod svojom jurisdikcijom ima sve pravoslavne Srbe koji zive u ovoj drzavi kao njeni drzavljani ili imaju stalno mesto boravka u njoj. Danas Budimskom eparhijom rukovodi Njegovo preosvestenstvo episkop budimski gospodin Danilo (Krstich) kao episkop-dijecezan. Eparhija ima tri protoprezviterata, budimski, mohacki i segedinski. Parohije sa oko 5.000 vernika opsluzuju 9 svestenika. U svom vlasnistvu, eparhija ima 40 hramova ("Srpske narodne novine", septembar 1992).

Srbi vech cetiri godine imaju svoje glasilo "Srpske narodne novine", koje izlaze jedanput nedeljno. Glavni urednik lista je dr Petar Milosevich. Slucaj je hteo, ali kulturno-istorijski je simbolicno, da srpski list pocne ponovo da izlazi na 200-tu godisnjicu pokretanja prvih srpskih novina uopste: "Serbskija novini", koje su se pojavile u Becu 3. marta 1791. godine. Ipak, danasnji Srbi u Madjarskoj su preuzeli ime srpskog lista iz proslog veka koji je (1838-1849) izlazio u Pesti pod nazivom "Serbskih narodn ih novina". Isto tako, u okviru regionalnog i manjinskog programa madjarske televizje emituje se i "Srpski ekran". Urednik "Srpskog ekrana" je Stevan Popovich. "Srpski ekran" se emituje za Srbe u Madjarskoj, svake druge subote na drugom programu madjarske televizije u trajanju od 25 minuta.




Biblioteka | Sadrzaj | Albanija
Copyright © 1994 Grecic, Lopusina, IP "Princip"
Copyright © 1996 Serbian Unity Congress
All Rights Reserved.



Back to top Podeli na facebook
View users profile Send private message
Display posts from previous:   
This forum is locked you cannot post, reply to or edit topics   This topic is locked you cannot edit posts or make replies    ПОГЛЕДИ Forum Index -> Српска емиграција All times are GMT + 1 Hour
Page 1 of 1

 
Jump to:  
You cannot post new topics in this forum
You cannot reply to topics in this forum
You cannot edit your posts in this forum
You cannot delete your posts in this forum
You cannot vote in polls in this forum


Powered by phpBB 2.0.11 � 2001, 2002 phpBB Group

Webstats4U - Free web site statistics